โลจิสติกส์ คืออะไร? องค์ประกอบสำคัญและการบริหารด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล

โลจิสติกส์เป็นองค์ประกอบสำคัญในการดำเนินธุรกิจ โดยเป็นกระบวนการที่ช่วยให้การเคลื่อนย้ายและการจัดเก็บสินค้าเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ นำไปสู่การลดต้นทุนและสร้างผลกำไรให้บริษัทอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งยังช่วยสร้างความพึงพอใจให้ลูกค้า ดังนั้นในบทความนี้จะกล่าวถึงความหมายในประเด็นที่ว่าโลจิสติกส์ คืออะไร ข้อดีและประโยชน์ในการบริหารจัดการโลจิสติกส์ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลมีอะไรบ้าง

ความหมายและความสำคัญของโลจิสติกส์

โลจิสติกส์ คือ กระบวนการจัดการทรัพยากรและสินค้า ตั้งแต่การจัดหา เก็บรักษา และขนส่งไปยังปลายทาง เดิมทีเป็นกระบวนการที่ใช้เฉพาะทางการทหาร แต่ต่อมาได้พัฒนาให้ครอบคลุมกิจกรรมทางธุรกิจหลายอย่าง ทั้งด้านการผลิตและการกระจายสินค้า โดยทำหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างผู้ผลิต ผู้จัดจำหน่าย ผู้ค้าปลีก และลูกค้า ด้วยกระบวนการบริหารการไหลของสินค้าและข้อมูล ซึ่งระบบโลจิสติกส์ที่มีประสิทธิภาพและดำเนินงานได้อย่างราบรื่น จะช่วยให้ซัปพลายเชนสามารถตอบสนองตลาดได้เร็วโดยใช้ต้นทุนต่ำ

องค์ประกอบหลักของโลจิสติกส์

• การขนส่ง (Transportation) – การเคลื่อนย้ายสินค้าจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่ง ครอบคลุมตั้งแต่การวางแผน การดำเนินการ และการจัดการเคลื่อนย้ายสินค้า เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้าถูกส่งไปยังสถานที่ที่ถูกต้อง ในเวลาที่เหมาะสม โดยใช้งานระบบขนส่งหลากหลายประเภทตามความเหมาะสม เช่น ทางถนน ทางราง ทางอากาศ ทางทะเล และทางท่อ
• การจัดเก็บสินค้า (Warehousing) – การเก็บรักษาสินค้าและบริหารสินค้าอย่างเป็นระบบ จนกว่าจะถึงกำหนดการกระจายหรือการขาย โดยต้องทำให้มั่นใจว่าสินค้าปลอดภัย ไม่มีโอกาสชำรุดเสียหาย เข้าถึงได้ง่าย และจัดเรียงไว้อย่างเหมาะสมเพื่อความสะดวกในการนำออกมาใช้
• การบริหารสินค้าคงคลัง (Inventory Management) – กระบวนการกำกับดูแลและควบคุมสินค้าคงคลัง เพื่อลดค่าใช้จ่ายในการจัดเก็บ ลดการเสื่อมสภาพของสินค้า และลดการสูญเสียในด้านต่าง ๆ ซึ่งครอบคลุมทั้งการสั่งซื้อ การจัดเก็บ ไปจนถึงการขายวัตถุดิบ ชิ้นส่วน และสินค้าสำเร็จรูป
• การประมวลผลคำสั่งซื้อ (Order Processing) – กระบวนการทำงานหลังจากลูกค้าทำการสั่งซื้อ  เริ่มตั้งแต่การตรวจสอบคำสั่งซื้อ จัดหาสินค้า บรรจุ และจัดส่ง โดยต้องทำให้แน่ใจว่าการส่งมอบได้ดำเนินการตรงเวลา และหลังการส่งมอบ ลูกค้าพึงพอใจในสินค้ารวมถึงการบริการ
• การประสานงานซัปพลายเชน (Supply Chain Coordination) – การจัดวางกลยุทธ์ในการทำงานร่วมกันระหว่างผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในซัปพลายเชน ด้วยการสื่อสารและการแบ่งปันข้อมูลอย่างเปิดเผย เพื่อการตัดสินใจ รวมถึงการวางแผนร่วมกัน ในการสร้างกระบวนการทำงานที่มีความสอดคล้องกันทั้งระบบ

บทบาทของเทคโนโลยีในการบริหารงานโลจิสติกส์

การบริหารจัดการโลจิสติกส์ในปัจจุบันมักใช้ซอฟต์แวร์และเทคโนโลยีเฉพาะทางเพื่อทำให้การดำเนินงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น ลดต้นทุน และเพิ่มความรวดเร็ว เช่น ระบบบริหารจัดการการขนส่ง (: TMS) ระบบ TMS คือแพลตฟอร์มที่ช่วยธุรกิจในการวางแผน ดำเนินการ และเพิ่มประสิทธิภาพการเคลื่อนย้ายสินค้า เพื่อยกระดับประสิทธิภาพด้านโลจิสติกส์และลดต้นทุน โดยบูรณาการร่วมกับ ระบบ ERP () ซึ่งเป็นซอฟต์แวร์บริหารจัดการทรัพยากรขององค์กรอย่างครบวงจร โดยรวมข้อมูลและกระบวนการจากหลายแผนกมาอยู่ในระบบเดียว เพื่อให้ทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพและโปร่งใส ทั้งนี้การเชื่อมโยงสองระบบเข้าด้วยกันจะมีประโยชน์ คือ

1. ลดการทำงานซ้ำซ้อน – การเชื่อมโยงระบบ TMS และระบบ ERP เข้าด้วยกันจะช่วยให้พนักงานไม่ต้องลงข้อมูลชุดเดียวกันซ้ำ ๆ ในแต่ละระบบ ทำให้การสื่อสารและการทำงานร่วมกันระหว่างแผนกต่าง ๆ ภายในองค์กรเป็นไปอย่างราบรื่น ซึ่งเป็นวิธีการหนึ่งในการป้องกันความผิดพลาด
2. เพิ่มความแม่นยำ – การเชื่อมโยงระบบ ERP และระบบ TMS ช่วยให้ข้อมูลคำสั่งซื้อกับข้อมูลการจัดส่งมีรายละเอียดเป็นข้อมูลชุดเดียวกันเสมอ กำจัดการแยกตัวของข้อมูลและเพิ่มประสิทธิภาพเมื่อมีการปรับปรุงข้อมูลการดำเนินการข้ามสายงาน ทำให้ฝ่ายปฏิบัติการและบริการลูกค้าเห็นความคืบหน้าของการจัดส่งแบบเรียลไทม์
3. เร่งกระบวนการส่งมอบ – เมื่อคำสั่งซื้อถูกส่งจากระบบ ERP ไปยังระบบ TMS โดยอัตโนมัติ การวางแผนการจัดส่ง การขนส่ง และการส่งมอบย่อมทำได้เร็วขึ้น โดยองค์กรสามารถจัดสรรและใช้ทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ ครอบคลุมทุกด้านของการดำเนินงาน
4. การติดตามผล – ต้นทุนการขนส่งซึ่งถูกบันทึกในระบบ TMS สามารถเชื่อมโยงกลับไปยังข้อมูลคำสั่งซื้อในระบบ ERP ทำให้การรายงานแม่นยำขึ้น และด้วยมุมมองแบบองค์รวม องค์กรสามารถตัดสินใจโดยการอ้างอิงข้อมูลเชิงลึกแบบเรียลไทม์ ทำให้เกิดการขับเคลื่อนการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง
5. รองรับการขยายตัว – การบันทึกข้อมูลอย่างเป็นระบบ จะทำให้วิเคราะห์แนวโน้มข้อมูลในอดีตร่วมกับข้อมูลการดำเนินงานปัจจุบันได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อสนับสนุนการปรับเปลี่ยนกลยุทธ์การดำเนินงานในการรองรับความเปลี่ยนแปลง รวมทั้งการเชื่อมโยงข้อมูลเข้าด้วยกันจะช่วยให้ทีมสามารถจัดการงานจำนวนมากด้วยทรัพยากรเท่าเดิมหรือน้อยกว่า

แนวโน้มโลจิสติกส์ดิจิทัล

การบริหารจัดการโลจิสติกส์มีแนวโน้มที่จะเปลี่ยนแปลงไปในอนาคต โดยมีรายละเอียดดังนี้

• การใช้ AI เพื่อการทำงานอัตโนมัติ (AI-driven automation) – ระบบปัญญาประดิษฐ์ถูกนำมาใช้มากขึ้นในกระบวนการโลจิสติกส์ เพื่อให้การตัดสินใจในงานที่ต้องทำเป็นประจำ เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ เช่น การกำหนดเส้นทาง การบริหารสินค้าคงคลัง สนับสนุนให้การดำเนินงานมีความคล่องตัวมากขึ้น
• การมองเห็นแบบเรียลไทม์ (Real-time visibility) – เทคโนโลยี IoT และบล็อกเชนช่วยเพิ่มการมองเห็นกระบวนการต่าง ๆ ในซัปพลายเชนได้อย่างละเอียด เพิ่มความปลอดภัยในการบริหารจัดการ ทำให้สามารถติดตาม จัดการสินค้า แก้ไขปัญหาเชิงรุก และตรวจสอบย้อนกลับได้ง่าย เพิ่มความโปร่งใสในซัปพลายเชนทั้งหมด
• การวิเคราะห์เชิงคาดการณ์ (Predictive Analytics) – ระบบจะใช้ข้อมูลเพื่อพยากรณ์ความต้องการของลูกค้า รวมถึงคาดการณ์ปัญหาที่จะทำให้ซัปพลายเชนหยุดชะงัก ปรับปรุงสินค้าคงคลัง และช่วยให้สามารถตัดสินใจได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำ
• แพลตฟอร์มบนคลาวด์ (Cloud-Based Platforms) – รวมเครื่องมือหลายอย่างไว้ในแดชบอร์ดเดียว เพื่อบูรณาการกระบวนการทำงานร่วมกันและลดความซับซ้อน
• ความยั่งยืนและโลจิสติกส์สีเขียว (Sustainability and Green Logistics) – บริษัทต่าง ๆ มุ่งเน้นการดำเนินงานด้านโลจิสติกส์ด้วยแนวคิดความยั่งยืน โดยการปรับเปลี่ยนเป็นยานพาหนะที่ประหยัดพลังงาน การควบคุม ติดตาม และรายงานการปล่อยก๊าซ CO₂ รวมถึงการใช้บรรจุภัณฑ์ที่สามารถนำทรัพยากรกลับมาใช้ใหม่ ลดต้นทุนวัตถุดิบ และลดปริมาณของเสีย

การแข่งขันและความยั่งยืนในซัปพลายเชน

การแข่งขันในซัปพลายเชนจะถูกขับเคลื่อนโดยการผสมผสานระหว่างความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี การปฏิบัติตามกฎระเบียบ และการดำเนินงานอย่างยั่งยืน ซึ่งหลักความยั่งยืนที่เป็นส่วนสำคัญประกอบด้วย

• การปรับตัวตามหลัก ESG (Adapting to ESG Principles) – องค์กรต้องปรับแนวทางการดำเนินงานของซัปพลายเชนให้สอดคล้องกับหลักการด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (Environmental, Social, Governance) เพื่อตอบสนองความคาดหวังของผู้บริโภคและนักลงทุน
• การเพิ่มความยืดหยุ่น (Enhancing Resilience) – การบริหารจัดการซัปพลายเชนต้องมีความยืดหยุ่นมากขึ้น เพื่อรับมือกับปัญหาและการเปลี่ยนแปลง โดยต้องสามารถดำเนินงานได้แม้อยู่ในสภาวะไม่แน่นอน
• การสร้างนวัตกรรมในการจัดการซัปพลายเชน (Innovating Supply Chain Management) –  การใช้เทคโนโลยีขั้นสูงกับระบบการวิเคราะห์เชิงคาดการณ์มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริม และสนับสนุนให้บริษัทสามารถตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของตลาด และความต้องการของลูกค้าได้อย่างรวดเร็ว
• การส่งเสริมความยั่งยืน (Fostering Sustainability) – องค์กรต้องให้ความสำคัญกับความยั่งยืนในซัปพลายเชน ซึ่งแนวคิดดังกล่าวไม่เพียงจะช่วยลดต้นทุน แต่ยังเสริมสร้างชื่อเสียงของแบรนด์และความภักดีของลูกค้า

การบริหารงานโลจิสติกส์ในปัจจุบันและอนาคตมีแนวโน้มที่จะใช้ซอฟต์แวร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมมากขึ้น เครื่องมือเหล่านี้สนับสนุนให้กระบวนการทำงานปรับเปลี่ยนสู่ระบบอัตโนมัติ ซึ่งช่วยให้การทำงานมีประสิทธิภาพ มีความยืดหยุ่น สามารถตอบสนองและแก้ไขปัญหาได้อย่างรวดเร็ว เป็นการเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันให้กับองค์กร